آزمایشگاه محیطی است که در آن دقت، ایمنی، و استاندارد بودن تجهیزات نقش تعیین کننده ای در سلامت کاربران و صحت نتایج آزمایش ها دارد. بر خلاف تصور عموم مردم بسیاری از حوادث آزمایشگاهی نه به دلیل خطاهای پیچیده علمی بلکه به علت استفاده از تجهیزات نامناسب، قدیمی و یا غیر استاندارد رخ می دهند. تماس با مواد شیمایی خطرناک، انتشار بخارات سمی، آلودگی های نمونه های بیولوژیکی و حتی آسیب های فیزیکی تنها بخشی از پیامدهای نادیده گرفتن استانداردهای تجهیزات آزمایشگاه است. در این شرایط انتخاب تجهیزات آزمایشگاهی مناسب و همچنین طراحی اصولی فضای آزمایشگاه می تواند تفاوت میان یک محیط ایمن و یک فضای پر خطر را رقم بزند.
چرا ایمنی در آزمایشگاه موضوعی حیاتی است؟
در آزمایشگاه ها کاربران به صورت روزانه با مواد مواد شیمیایی خورنده، نمونه های بیولوژیکی حساس و یا با دیگر انواع نمونه ها کار می کنند. انجام آزمایش با هر یک از این نمونه ها در صورت نبود تجهیزات مناسب یا استفاده نادرست از دستگاه می تواند سلامت فرد را تهدید کند. ایمنی آزمایشگاه تنها به معنی پیشگیری از حوادث ناگهانی نیست بلکه به معنی جلوگیری از آسیب هایی است که ممکن است در کوتاه مدت قابل تشخیص نباشند اما در دراز مدت ممکن است اثرات جبران ناپذیری بر سلامت افراد بگذارند. به همین دلیل اولین و مهم ترین قدم برای ایجاد آزمایشگاهی با فضایی ایمن استفاده از تجهیزات استاندارد است.
ارتباط مستقیم دقت تجهیزات آزمایشگاهی با دقت نتایج آزمایش
کیفیت تجهیزات آزمایشگاهی تاثیر بالایی بر دستیابی به نتایج دقیق آزمایشگاهی دارد. در واقع فعالیت با دستگاه هایی که از نظر عملکرد و طراحی استاندارد نیستند می تواند باعث ایجاد خطا در اندازه گیری، آلودگی نمونه و در نهایت رسیدن به نتایج غیر قابل اعتماد پس از انجام آزمایش شود. در فعالیت های آزمایشگاهی معمولا تغییرات بسیار جزئی در دما، فشار، سرعت، رطوبت یا حتی خلوص نمونه می تواند نتایج آزمایش را به طور کامل تغییر دهد بنابراین استفاده از تجهیزات دقیق و کالیبره شده یک امر ضروری در محیط آزمایشگاه است.
نقش طراحی و سکوبندی اصولی محیط آزمایشگاهی
ایمنی آزمایشگاه تنها به استفاده از دستگاه ها و تجهیزات استاندارد محدود نمی شود. نحوه طراحی محیط آزمایشگاه، سکوبندی آزمایشگاهی و چیدمان تجهیزات نیز نقش مهمی در ایمنی و کاهش خطرات دارد. طراحی استاندارد و مهندسی شده باعث می شود پرسنل آزمایشگاه بتوانند در محیط ایمن با تمرکز و در آرامش فعالیت کنند. همچنین سکوبندی استاندارد آزمایشگاه به پرسنل امکان دسترسی سریع و راحت به تجهیزاتی نظیر دوش و چشم شوی اضطراری را در مواقع بحرانی و برای جلوگیری از اتفاقات ناگوار و جبران ناپذیر می دهد و احتمال بروز حادثه را به حداقل می رساند.
تجهیزات ایمنی و خط اول دفاعی در برابر خطرات ناگهانی
تجهیزات ایمنی آزمایشگاهی مانند دوش و چشم شوی اضطراری، هود و سیستم های تهویه هوا، تجهیزات حفاظت فردی مانند ماسک، عینک آزمایشگاهی و روپوش در ایجاد محیطی ایمن در آزمایشگاه نقش اساسی دارند و نبود این تجهیزات می تواند در زمان بروز حادثه پیامدهای جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد.
نقش هودهای شیمیایی و لامینار در حفظ سلامت کاربر و جلوگیری از آلودگی نمونه
در بسیاری از فعالیت های آزمایشگاهی به ویژه هنگام استفاده از مواد شیمیایی یا نمونه های زیستی حساس اهمیت استفاده از هود به قدری بالا است که وجود آن برای حفظ سلامت کاربر در هر آزمایشگاهی ضروری است. هودهای شیمیایی با حذف بخارات و گازهای سمی از محیط آزمایشگاه نقش کلیدی در محافظت از سلامت پرسنل آزمایشگاه دارند. همچنین هودهای لامینار با ایجاد جریان هوای یکنواخت نه تنها از آلودگی نمونه های زیستی جلوگیری می کنند بلکه شرایط پایدار برای انجام آزمایش ها روی نمونه های حساس را نیز فراهم می کنند زیرا در برخی آزمایش ها حتی کوچک ترین آلودگی ها نیز می توانند نتایج آزمایش را غیر قابل اعتماد کنند.
به همین دلیل کیفیت ساخت، طراحی اصولی و رعایت استانداردها در تولید هودهای آزمایشگاهی اهمیت بالایی دارد. رویان ایران به عنوان یکی از تولید کنندگان پیشرو در حوزه تجهیزات آزمایشگاهی با طراحی و ساخت انواع هودهای آزمایشگاهی توانسته است نیاز بسیاری از آزمایشگاه های تحقیقاتی، آموزشی و تشخیصی کشور را تامین کند و نقش قابل توجهی در بالا رفتن ایمنی کاربران در محیط آزمایشگاه ایفا کند.
پیامدهای استفاده از تجهیزات غیر استاندارد در آزمایشگاه
استفاده از تجهیزات غیر استاندارد یا بی کیفیت می تواند پیامدهایی به همراه داشته باشد. از این گونه پیامدها می توان به افزایش خطای آزمایشگاهی و همچنین به خطر افتادن سلامت کاربران اشاره کرد. این مشکلات می توانند منجر به تکرار آزمایش و افزایش هزینه ها و حتی غیر قابل استفاده شدن نمونه های حساس شوند.
نقش آموزش استفاده از تجهیزات آزمایشگاهی به کاربر
حتی با کیفیت ترین تجهیزات آزمایشگاهی هم بدون آموزش صحیح کاربران نمی توانند ایمنی و دقت لازم حین انجام آزمایش را تضمین کنند. آموزش نحوه استفاده درست از تجهیزات، آشنایی با خطرات احتمالی و آگاهی از روش های پیشگیری از آسیب های جبران ناپذیر بر سلامت کاربر امری ضروری است که باید به آن توجه شود. آزمایشگاهی که هم از نظر تجهیزات و هم از نظر آموزش به کاربران در سطح استانداردی باشد محیطی امن و کارآمد خواهد بود.
کاهش هزینه های احتمالی با استاندارد سازی آزمایشگاه
استاندارد سازی تجهیزات و فضای آزمایشگاه می تواند در بلند مدت از بروز خسارت های انسانی و مالی جلوگیری کند زیرا با این کار نه تنها محیطی ایمن برای کاربرانی فراهم می شود که در محیط آزمایشگاه فعالیت می کنند بلکه باعث کاهش حوادث احتمالی در آزمایشگاه و بالا رفتن دقت نتایج آزمایش ها نیز می شود. چنین آزمایشگاه هایی که به استانداردها پایبند هستند معمولا در بلند مدت عملکرد موفق تری دارند و از نظر علمی و حرفه ای بی رقیب هستند.
با رعایت استاندارها نتایج هم قابل اعتماد می شوند
ایمنی کاربران و دقت نتایج آزمایشگاهی هر دو به کیفیت تجهیزات، طراحی فضای آزمایشگاه و رعایت استانداردها وابسته اند. استفاده از تجهیزات غیر استاندارد نه تنها سلامت افراد را تهدید می کند بلکه اعتبار علمی نتایج را نیز زیر سوال می برد. بنابراین به کارگیری از دستگاه های استاندارد، طراحی اصولی و توجه به آموزش کاربران زمینه ساز ایجاد آزمایشگاهی ایمن و کارآمد است.